इलाम/
परम्परागत रुपमा गरीदै आएको कोदो खेती अहिले पनि इलामको ग्रामीण भेगमा फाट्ट फुट्ट पाईन्छ । रैथाने बालीको रुपमा रहेको र लोप हुँदै गरेको अवस्थामा अहिले पनि इलामको माई नगरपालिकाका ग्रामीण ठाउँमा कोदो खेती फाट्ट फुट्ट हुने गरेको । नेपालमा करोडौको कोदो आयात भइरहँदा इलाममा भने फाट्ट फुट्ट कोदो खेती पाईएको छ । सडक सञ्जाल विस्तार भएसँगै तराईबाट चामल, गहुँ भित्रिन थालेपछि घट्दो क्रममा रहेको कोदो खेती इलाममा अहिले पनि मासिएको छैन ।
जिल्लाको माईनगरपालिकाको ग्रामिण भेगका किसानले अहिले पनि कोदो खेति गरिरहेका छन । कम मूल्य भएकाले धान, गहुँ र मकै जस्तै कोदोलाई किसानले महत्व नदिने र खेती लगाउँदाको लागत उठाउन गाह्रो भएकाले पनि कोदो खेती लोप हुे अवस्थामा पुगेको हो । अहिले खेती गरिरहेका ठाउँमा पनि आफूलाले प्रयोग गर्नेगरी मात्र कोदो खेती हुने गरेको छ ।
माई नगरपालिका एकमा धेरैजसो राई, लिम्बु लगायत जनजाती समुदयको बसोबास भएकाले अहिले पनि कोदो खेती भइरहेका छन् । परम्परागत शैलीमा स्थानीय जातको बीउ प्रयोग गरी मकै पाक्ने बेलामा घुसुवा बालीका रूपमा लगाइने कोदोखेती जिल्लाका सबै गाउँबस्तीमा हुन्थ्यो तर आजभोलि फाट्ट फुट्ट बाहेक खेती हुन छाडेको छ । प्रशस्त मात्रामा कोदो फलाउन सकिने जमीन रहेपनि इलाममा व्यवसायीक खेतीप्रति कृषक आकर्षित नहुँदा खेती विस्तार हुन सकेको छैन ।
कोदो पौस्टिक आहारको रुपमा सबैभन्दा राम्रो भएपनि यसको महत्व थाहा नहुनु र सरकारले कोदो खेति प्रति चासो नदिएको कारण खेती हराउन थालेको गुनासो छ ।इलाममा आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा एकहजार पाँचसय ५९ क्षेत्रफलमा एक हजार आठसय ८२ मेट्रीकटन उत्पादन भएको तथ्याङक छ । त्यस्तै ७७/७८ मा १६ सय हेक्टरमा खेती गरेर एकहजार नौ सय २५ मट्रीकटन उत्पादन भएको ज्ञान केन्द्रको तथ्याङक रहेको छ । तथ्याङक हेर्ने हो भने कोदो खेतीको क्षेत्रफल र उत्पादन बढेको देखिन्छ ।
