नेपाल सरकारको भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय मातहत गठित भूमिहिन दलित, सुकुम्बासी र अव्यस्थित बसोबास व्यवस्थापन समस्या समाधान आयोग मोरङको जिल्ला कार्यसमिति निर्माणको क्रममा गृहनगर पथरी शनिश्चरे नगरपालिका बसोबासरत् व्यक्तित्वद्वय विजय डाँगी यसको विज्ञ सदस्य (अलिक पहिल्यै) र गणेश खड्का सदस्यका रूपमा (भरखरै मात्र) नियुक्त हुनुभएको विषयले खुशी लागेको छ ।
तपाईहरू दुबैजना र स्वयम् आदरणीय अध्यक्ष नवीन पौडेल पनि भूमिसम्बन्धी जकडिएर रहेको समस्याको अस्तव्यस्त चाङ–क्षेत्रबाट प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्छ । समस्याको वस्तुगत पहिचान, समाधानको गहिरो उपाय अध्ययन र योजनामार्फत सम्बोधनसहित व्यवस्थापनको हकमा सजिलो होला भनेर पनि तपाई जिम्मेवारहरू यस क्षेत्रमा पर्नुभएको हुनसक्छ । यो यहाँको हकमा अर्को एउटा सुखद् पक्ष हो ।
गठन, विघठन र फेरि गठनको प्रक्रिया सँगसँगै भूमिहीन दलितको पहिचान र अभिलेखीकरण भएकै हुनुपर्छ । वास्तविक भूमिहीन दलितहरूको पहिचान भएको हुनुपर्छ । सुकुम्बासी र अव्यस्थित बसोबासको व्यवस्थापनसम्बन्धी एउटा अवधारणा विकास भएको हुनुपर्छ ।
तपाई नेतृत्वले सुकुम्बासी तथा अव्यवस्थित रूपमा बसोबास गरिरहेका व्यक्तिहरूको लगत, तथ्यतथ्यांक संकलन तथा व्यवस्थित पुनर्स्थापनाको योजना बनाउनुपर्ने छ । यसभित्र आवासीय जग्गा पहिचान र वितरण व्यवस्थापन, योग्य भूमिहीन दलित, सुकुम्बासी तथा अव्यस्थित बसोबास गरिरहेका मानिसको प्रकृति अध्ययन र निर्धारण गर्नुहुने छ । यससम्बन्धी कानुनी तथा नीति निर्माण तहमा उभिएर भूमिहीन दलित तथा सुकुम्बासीहरूको अधिकार सुनिश्चित गर्न आवश्यक विमर्शसहित कानुनी व्यवस्था तथा नीति निर्माणमा सरकारलाई सिफारिस गर्नुहुने छ । दूरगामी र सार्वजनिक महत्वका साथ स्थानीय जग्गा सुरक्षित गर्ने कार्यसमेत गर्नुहुने छ । वितरण व्यवस्थापन प्रणाली पूर्णतः वैज्ञानिक बनाउनुहुने छ । बलिया पाखुरा भएका व्यक्तिले मात्र जमिन हडप्न पाउने प्रचलनविरुद्ध तपाई नेतृत्व खरो उत्रनुहुने छ । लक्षित समुदायको हक सुनिश्चितताको प्रत्याभूति र कानुनी सुरक्षा प्रदान गर्ने विषयमा तपाई नेतृत्व योग्यतापूर्वक अग्रसरता लिनुहुने छ । यो सँगसँगै विकास पूर्वाधारको नमुना व्यवस्थापन गर्दै बसोबास क्षेत्रको पूर्वाधार (सडक, खानेपानी, विद्युत, स्वास्थ्य, शिक्षा आदि) विकासमा तपाई नेतृत्वले पहलकदमी लिनुहुने छ । लक्षित समुदायमा तिनको उत्थानका लागि पुनःर्स्थापित कार्यक्रममार्फत व्यक्तिहरूको रोजगारी, सिप विकास तथा आर्थिक उन्नतिको उपायहरू तपाई नेतृत्वले खोज्नुहुने छ, आफू स्वयम्ले पनि अवलम्बन गर्नुहुने छ । साँचो अर्थमा संघीयता अनुभूति दिलाउन सरकारी निकायहरू (केन्द्र, प्रदेश तथा स्थानीय तह) सँग समन्वय गरी नीतिगत कार्यक्रम कार्यान्वयन पक्षलाई दृढ र प्रभावकारी बनाउनुहुने छ ।
यसअर्थमा पनि यो भूमिहीन, सुकुम्बासी तथा अव्यस्थित रूपमा बसोबास गरिरहेका नागरिकहरूको जीवनस्तर सुधार्न तथा उनीहरूलाई कानुनी रूपमा जग्गा मालिक बनाउने लक्ष्यसहित अगाडि बढाउनुहुने छ । लक्षित समुदायले झेलेको समस्या समाधान गर्ने राजनीतिक प्रतिबद्धतासहित गठित यो आयोग सम्बद्ध तपाईको राजनीतिक र सामाजिक जीवन काम र भूमिकाको प्रभावकारिताबाट झन धेरै चुलिने छ, सामाजिक सांस्कृतिक जीवन आदारसम्मानभावका साथ अझ धेरै प्रतिष्ठित बन्ने छ भन्ने विश्वासका साथ बधाई तथा सफल कार्यकालको शुभकामना व्यक्त गर्दछु ।
(लेखक बास्कोटा पथरी शनिश्चरेका राजनीतिक र सामाजिक अगुवा हुनुहुन्छ ।)
