खोलाको त्राससँग बाँचेका बस्तीलाई अब सरकारको सहारा

दमक| ११ भदौ | दमक नगरपालिका–५ को सगरमाथा पेट्रोल पम्प पूर्वपट्टि दिपनी खोलाको किनारमा पसारिएको बस्ती छ। यो बस्ती न त भर्खरै बनेको हो, न त यहाँका मानिस नयाँ आगन्तुक। दशकौँदेखि भूमिहीनहरूले यहीँ डेरा जमाएका छन्।

बाँस र जस्तापाताले टालटुल गरिएको छानोमुनि बस्ने यी परिवारलाई बर्खा लाग्नेबित्तिकै सबभन्दा ठूलो चिन्ता हुन्छ खोलाको बाढी। पानी परेपछि घरभित्रै पस्ने या उठाएरै लैजाने भन्ने डर सधैं रहने गर्छ।

“रातभर सडकमा बस्नुपर्थ्यो”

यहाँकी भीमा कुमारी भुजेलले आफ्नो पीडा यसरी सुनाउनुभयो,
“पानी परेका बेला बच्चा बोकेर घर बाहिर भाग्नुपर्थ्यो। कतिपय रात सडक किनारमै बस्नुपर्थ्यो। घरभित्र बस्नै डर लाग्थ्यो।”
यस्तै अनुभव सुनाउनुभयो दमक–८ का टिकाराम सिटौलाको पनि । उहाँ भन्नुहुन्छ । “खोलाले कहिले घरै बगाउने हो भन्ने त्रासले शान्त सास लिन सकिँदैन। यसपालि ठूलो बाढी आएन, तर अर्को वर्ष के हुन्छ भन्ने अनिश्चितता छ। त्यसैले जति सक्दो चाँडो काम सुरु गरिदिनुपर्छ,” उहाँको आग्रह छ।

तीन करोडको तटबन्ध योजना

यस बस्तीको त्रास कम गर्न सरकारले हालै तीन करोड रुपैयाँको बजेट विनियोजन गरेको छ। संघीय सरकारको सिँचाई तथा उर्जा मन्त्रालय अन्तर्गतको शहर संरक्षण आयोजनामार्फत दिपनी खोलामा स्थायी पक्की तटबन्ध निर्माण हुने भएको हो। यसै आर्थिक वर्षभित्र करिब एक करोड रुपैयाँ लगानीमा यो काम सम्पन्न गर्ने तयारी छ यो योजना दिपनीसम्म मात्र सीमित छैन।

दमक–५ का दुई ठाउँमा करिब १ करोड,

दमक–८ को दिपनी र राते खोलामा १ करोड,

र बेतेनी खोलामा निर्माणाधीन सिटिइभिटि बहुप्राविधिक शिक्षालय जोगाउन थप १ करोड लगानी गरिनेछ।

सर्वेपछि कार्यान्वयनतर्फ

झापाको शिवसताक्षीस्थित सिँचाई जलश्रोत तथा व्यवस्थापन आयोजना कार्यालयले जिम्मेवारी पाएको छ।
कार्यालयका इन्जिनियर सुरेन्द्र प्रसाद मधु भन्नुहुन्छ,
“फिल्ड सर्वे र रेखांकन पूरा भइसकेको छ। अब अनुमातनीत बजेट तयार गरेर ठेक्का प्रक्रिया अघि बढाइनेछ। यही आर्थिक वर्षभित्र काम सम्पन्न गर्ने हाम्रो योजना छ।”

बस्ती मात्र होइन, शहर पनि सुरक्षित

यस योजनाबारे प्रदेश सांसद होमबहादुर थापाले भन्नुभयो,
“दमकका साना खोलाहरू शहरको पहिचान पनि हुन्। तिनको संरक्षणले बस्ती मात्र सुरक्षित हुँदैन, पर्यटन र सुन्दरता बढाउन पनि मद्दत हुन्छ।”

स्थानीय बासिन्दाको माइनट (सामूहिक लिखित मागपत्र)का आधारमा तटबन्ध निर्माण अघि बढाइने भएकोले यसलाई ‘सहभागितामूलक विकास’को राम्रो अभ्यासका रूपमा पनि लिइएको छ।

भविष्यको सम्भावना

दमकका खोलाहरू अहिले बाढी र अतिक्रमणको समस्याले चिनिएका छन्। तर नगरपालिकाले यी खोलाहरूलाई व्यवस्थित गरेर ‘सौन्दर्यकरण’ गर्ने योजना पनि अघि सारेको छ। यसरी संरक्षणसँगै विकास र पर्यटनलाई पनि जोड्न सकिने अपेक्षा गरिएको छ।

मजदुरी गरेर जीवन गुजारा गर्ने, पहुँच नपुग्ने र आवाज कम सुन्ने यो वर्गका लागि सरकारले ल्याएको तटबन्ध योजना केवल संरचना होइन, जीवनरक्षक ढाल हो।

घरभित्र पस्ने खोलाको पानीले खाएको निद्रा अब पक्की बाँधले फिर्ता ल्याउने अपेक्षा जागेको छ।

सरकारले वाचा पूरा गर्न सके, दिपनी र यसजस्ता बस्तीहरूलाई अब बाढीको त्रासले होइन, विकास र सुरक्षाको आशाले चिनिनेछ।