हंगेरीका प्रधानमन्त्री भिक्टर ओर्बानको नाम । भिक्टरको नाम याद हुनुसँग वैश्विक राजनीतिको धार पनि जोडिन्छ । अर्थात्, भिक्टरको नाम लिँदा विश्वमा फैलिएको ‘लोकरिझ्याइँ राजनीति’सँग जोडिन्छ ।
राष्ट्रवादसँग बढ्ता नजिक देखिएर युरोपेली युनियन (ईयू)को नीतिसँग विमती मात्र होइन, चर्को आलोचक नै थिए भिक्टर । त्यही आलोचनाबाट उहाँ सत्तामा पुगेका थिए । सत्तामा पुगेका भिक्टर पछिल्ला दिनमा रुससँग नजिक मानिन्थे । एकतातिर पपुलिस्ट राजनीतिबाट उदाएको, अर्कातिर रुससँग सम्बन्ध विस्तार गरेको आरोपमा उहाँसँग ईयूका धेरै देशहरू असन्तुष्ट थिए । अमेरिकाले पनि आलोचना गरिरहेको थियो । तर, पछिल्लोपटक भिक्टरको समर्थनमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प देखिएका थिए ।
तर, अहिलेको चुनावमा ट्रम्पको समर्थन पाएका भिक्टर पराजित हुनु भएको छ् । १६ वर्षपछि उहाँले सत्ता गुमाउनु भएको छ । आइतबार सम्पन्न चुनावमा ईयूको पक्षमा वकालत गर्ने मध्यदक्षिणपन्थी नेता पिटर म्याग्यारलाई निर्वाचित भएका छन् ।
भिक्टर ओर्बानको शासन कालमा देशको अर्थतन्त्र सुस्त भएको र मंहगी बढेको भन्दै आलोचना भइरहेको थियो । त्यहीकारण उहाँको राष्ट्रवादी ‘फिडेज’ पार्टी पिटरको युरोप समर्थक ‘टिसा’सँग पराजित भएको हो ।
भिक्टरलाई युरोपमा कम्युनिस्ट विरोधी नेताको रूपमा पनि चिनिन्छ । खासगरी, शीतयुद्धकालमा उहाँ युरोपभित्र कम्युनिस्ट विरोधी छविले उदाउनु भएको थियो , त्यही उदयले पनि युरोपेली संघभित्र सबैभन्दा लामो समय सत्ता रहने नेताका रूपमा रहनु भयो ।
उहाँलाई समर्थकहरूले एक देशभक्त नायकको रूपमा व्याख्या गर्छन् । तर, विपक्षीहरू भने उहाँलाई हंगेरीलाई अधिनायकवादी बाटोमा डो¥याएको आरोप लगाउँछन् । यद्यपि, उहाँ पछिल्ला वर्षमा भने पपुलिस्ट राजनीतिका प्रर्वतक नै मानिनु हुन्थ्योे ।
बुडापेस्ट छेऊको एक गाउँमा सन् १९६३ मा भिक्टर जन्मिनु भएको थियो । उहाँले अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयमा राजनीतिक दर्शन पढ्नु भएको थियो । साथै, कानुनको पनि अध्ययन गर्नु भएको थियो । सन् १९९८ मा ३५ वर्षको उमेरमा पहिलोपटक प्रधानमन्त्री बन्नु भएको उहाँले सन् २००२ मा सत्ता गुमाउनु भएको हो ।
करिब आठ वर्ष प्रतिपक्षमा बसेका भिक्टर सन् २०१० मा बहुमतका साथ सत्तामा फर्किएका थिए । उनले हंगेरीको संविधान परिमार्जन गरेका थिए । उनीमाथि अनुदार लोकतन्त्र स्थापना गर्ने कानुन निर्माण गरेको आरोप लाग्ने गरेको छ ।
भिक्टरले संविधान र कानुन संशोधनमार्फत कार्यकारी शक्तिको केन्द्रीकरण मात्र गरेनन्, गैरसरकारी संस्था र प्रेस स्वतन्त्रतामाथिको अङ्कुश लगाए । अनि, न्यायपालिकाको स्वतन्त्रतामाथिको हस्तक्षेप पनि गरेका थिए । त्यसको अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले विरोध गरेको थियो । ईयूले पनि त्यसमा प्रश्न उठाएको थियो । कतिपय सन्दर्भमा भने ईयूले हंगेरीलाई दिने अर्बौं युरोको कोषसमेत रोक्का गर्ने निर्णय गरेको थियो ।यो शक्ति आर्जनको प्रयासका बाबजुत आइतबार रातिको नतिजाले भिक्टर ओर्बानको शक्तिलाई कमजोर बनाइदिएको छ, र विपक्षी दल पिटरको टिसाले बहुमत ल्याउने देखिएको छ । सुधारवादी अर्थात्, ईयूसँग निकट टिसाले बहुमत ल्याए भिक्टरले संशोधन गरेका कानुनलाई उहाँले पनि अनुकूल बनाउन सक्छन् ।
प्रारम्भिक नतिजा सार्वजनिक भएसँगै हार स्वीकार्दै भिक्टर ओर्बानले समर्थकहरूलाई सम्बोधन गरेका छन् । उहाँले समर्थकलाई चुनावको परिणामले देश र राष्ट्रको भाग्यमा के अर्थ राख्छ भन्ने कुरा समयले मात्र बताउने दाबी गरेका छन् ।
सन् २०१५ को युरोपेली आप्रवासी संकटको समयमा ओर्बानले मध्यपूर्वबाट आएका मुस्लिम शरणार्थीहरूलाई स्वीकार गर्ने ईयूको कोटा प्रणालीलाई अस्वीकार गरेका थिए । साथै, उनको सरकारले एलजीबीटीक्यू अधिकार कटौती गरेको थियो ।
भिक्टरको सोही नीतिका कारण अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प, इटालीकी प्रधानमन्त्री जर्जिया मेलोनी र फ्रान्सकी मारिनले पेनजस्ता अनुदारवादी नेताहरूको प्रशंसा बटुलेको थियो । भिक्टर ओर्बानले प्रमुख ऊर्जा आपूर्तिकर्ता रुस र हंगेरीमा विद्युतीय सवारी र ब्याट्री प्लान्ट निर्माण गरेका थिए । साथै, चीनसँग नजिकको सम्बन्ध कायम राखेका थिए, जसको ईयूका देशहरूले विरोध जनाउँदै आएका थिए ।
चुनावको प्रचारप्रसारमा हंगेरीलाई युक्रेन युद्धबाट बचाउन आफ्नो पार्टी मात्रै सुरक्षित विकल्प भएको दाबी गरेका थिए । त्यसक्रममा उनले विपक्षी टिसाले युद्धमा धकेल्ने खतरा रहेको आरोप लगाइरहेका थिए ।
भिक्टर ओर्बानले युक्रेनलाई सहयोग गर्ने ईयूको ९० अर्ब युरोको राहत प्याकेज रोकेका थिए, जसले गर्दा ईयू साझेदारहरूलाई रुष्ट बनेका थिए । युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँग पनि उनको दूरी बढेको थियो । यो निर्णयलाई कतिपयले रुससँग निकट रहेको अर्थमा हेरेका थिए ।
तर, यतिबेला हंगेरीका नागरिक बिग्रदो आर्थिक अवस्था र खस्किदो स्वास्थ्य सेवाका कारण तनावमा थिए । त्यही तनाव र आक्रोश अहिले मतदानमा प्रकट भएको विश्लेषण पनि भइरहेको छ । रुस–युक्रेन युद्धपछि हंगेरी खराब मुद्रास्फीतिको सामना गरिरहेको छ । महंगीको मारमा रहेका हंगेरीका नागरिकलाई राहतका प्याकेज ल्याएर चुनावमा प्रभाव पार्न खोजेका भए पनि युवापुस्तामा भने भिक्टर अलोकप्रिय बन्दै गएको चुनावी सर्वेक्षणमा देखिएको थियो । त्यही सर्वेक्षणअनुसार नै अहिले नतिजा आएको देखिन्छ ।
