काठमाडौँ,११ जेठ।सरकारले सार्वजनिक सेवा प्रवाहलाई नागरिकको घरदैलोमै पु¥याउने उद्देश्यले सुरु गरेको सरकारी ‘कुरियर’ सेवा देशका ६० जिल्लामा विस्तार भएको छ। हुलाक सेवा विभागले राहदानी (पासपोर्ट), सवारी चालक अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) र शैक्षिक प्रमाणपत्र जस्ता महत्त्वपूर्ण कागजातहरू डिजिटल र व्यवस्थित प्रणालीमार्फत सिधै सेवाग्राहीको घरसम्म पु¥याउने कार्यलाई तीव्र बनाएको छ।प्रारम्भिक चरणमा केही जिल्लाबाट असहयोग भए पनि अहिले अधिकांश जिल्लामा सेवा प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन हुन थालेको हुलाक सेवा विभागका महानिर्देशक मनमाया भट्टराई पँगेनीले जानकारी दिइनु भयो।
“तल्लो तह सम्मै संयन्त्र परिचालन गरेर सेवा विस्तार गरिरहेका छौँ। नागरिकले सरकारी कागजात लिन कार्यालय धाउनुपर्ने बाध्यता क्रमशः घट्दै गएको छ,” उहाँले भन्नु भयो।राहदानी र लाइसेन्स वितरणको अवस्थाविभागका अनुसार यो कार्यक्रम सुरु भएयता सरकारी कागजात ढुवानी र वितरणमा उल्लेख्य प्रगति भएको छःराहदानी (पासपोर्ट)ः हालसम्म २८ हजार १६९ वटा राहदानी सम्बन्धित जिल्लासम्म ढुवानी गरिएको छ।
तीमध्ये १,६३५ वटा राहदानी सेवाग्राहीको घरमै पुगेर वितरण भइसकेको छ। जिल्ला प्रशासन कार्यालयहरूमा राहदानी आवेदन दिने क्रममै सेवाग्राहीको ठेगाना सङ्कलन गर्न थालिएकाले वितरण प्रक्रिया थप सहज बनेको छ।सवारी चालक अनुमतिपत्र (लाइसेन्स)ः यही जेठ ८ गतेसम्ममा ४ लाख ७० हजार ८८१ वटा लाइसेन्स सम्बन्धित यातायात कार्यालयहरूमा पठाइएको छ भने ६७१ वटा लाइसेन्स सिधै सेवाग्राहीको घरमै पु¥याइएको छ।शिक्षा, स्वास्थ्य र अन्य क्षेत्रसँग सहकार्यसरकारी कागजात वितरणमा मात्र सीमित नरही हुलाक विभागले अन्य सेवामूलक क्षेत्रमा पनि आफ्नो दायरा फराकिलो बनाउँदै लगेको छःक्षेत्र÷संस्थासहयोग र प्रगति विवरणशैक्षिक प्रमाणपत्र हालसम्म २६० वटा शैक्षिक प्रमाणपत्र वितरण भइसकेका छन्।
राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालासुर्खेत, बाँके र काठमाडौँबाट ४८८ वटा प्रयोगशाला नमूना ढुवानी भइसकेको।मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय प्रश्नपत्र, उत्तरपुस्तिका तथा प्रमाणपत्र ढुवानी कार्य सुरु।नेपाल खुला विश्वविद्यालय शैक्षिक प्रमाणपत्र ढुवानीबारे छलफल जारी।नेपाल टेलिकमसिमकार्ड र अन्य वितरण सामग्री हुलाकमार्फत घरमै पु¥याउने सेवाको तयारी र छलफल।स्वास्थ्य, शिक्षा तथा सूचना केन्द्रडाँक ढुवानीसम्बन्धी सम्झौताको प्रारम्भिक मस्यौदा तयार।यसका साथै विभागले अब निजी क्षेत्रका सामग्रीहरू समेत ढुवानी गर्ने विषयमा छलफल अघि बढाएको जनाएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच र प्रणालीगत सुधार अन्तर्राष्ट्रिय कुरियर सेवातर्फ पनि उल्लेख्य प्रगति देखिएको विभागको दाबी छ। हवाई सेवा प्रदायक कम्पनीहरूसँग छलफल गरी थप देशहरूसँग हुलाक पहुँच विस्तार गर्ने तयारी भइरहेको महानिर्देशक भट्टराईले बताउनु भयो। सीमित स्रोतसाधनका बाबजुद सेवा प्रणालीमा स्तरोन्नति गर्ने काम भइरहेको उनको भनाइ छ।प्रणालीगत सुधार अन्तर्गत हाल निम्नलिखित कार्यहरू अगाडि बढाइएका छन।
१. प्रणाली अन्तरआबद्धताः राहदानी विभागसँग प्रणाली अन्तरआबद्धता गर्न अध्ययन समिति गठन गरिएको छ।
२. प्रणाली एकीकरणः महालेखा नियन्त्रक कार्यालयसँग प्रणाली एकीकरणका लागि पहल भइरहेको छ।
३. पोस्टल कोड स्तरोन्नतिः ’पोस्टल इन्टरनल ट्र्याकिङ सिस्टम’ (पिट्स) मा पोस्टल कोड स्तरोन्नति गर्ने कार्य अघि बढाइएको छ।चुनौती र सम्भावनाःसरकारले परम्परागत हुलाक सेवाको स्वरूप परिवर्तन गर्दै त्यसलाई आधुनिक सरकारी सेवा वितरण प्रणालीका रूपमा रूपान्तरण गर्न खोजिरहेको भए पनि यो सेवा अझै प्रारम्भिक चरणमै छ।
अधिकांश जिल्लामा सेवा पूर्ण रूपमा प्रभावकारी हुन बाँकी रहेकाले वितरणको गति, पारदर्शिता र विश्वसनीयतामा थप सुधार आवश्यक देखिन्छ। यद्यपि, नागरिकलाई सरकारी सेवा घरमै पु¥याउने यो अवधारणाले नेपालको प्रशासनिक पहुँचलाई थप सहज र आधुनिक बनाउने बलियो सङ्केत गरेको छ।
