दमक/
दमक नगरपालिकाको वडा नं ५ यहाँका अन्य वडाको तुलनामा बढि आवासीय भएको वडा हो । यहाँ व्यवसायीकरुपमा खेती गर्ने जमिन अत्यन्तै न्यून छ । अथवा छ भनेपनि ती केवल करेसाबारीमा मात्रै सिमित छन् । यहाँ हरेक दिन जसो नयाँ नयाँ घर बनिरहेका हुन्छन । जसले गर्दा यहाँ आन्तरिक उत्पादन न्यून हुन्छ भन्दा फरक पर्दैन ।
अर्थात हामीलाई भान्सामा चाहिने खाद्य सामाग्रीको उत्पादन गर्ने ठाउँनै छैन ।
तर जमिन छैन भनेर मात्रै पनि यहाँ भान्सामा चाहिने तरकारी जन्य सामाग्री उत्पादन गर्नै नसिकिने भने चाहि होईन । यसका धेरै उपायहरु छन् । तरिकाहरु छन् । ती मध्येको एक हो कौशी खेती तथा घरको पेटिको प्रयोग गरेर गरिने खेती ।
यो खेताी कसरी गरिन्छ र यो खेती गर्दा केके कुरामा ध्यान दिनुपर्छ भन्नेबारेमा दमक नगरपालिका वडा नं ५ ले एउटा औपचारिक कार्यक्रमनै गर्यो ।
वडाबाट छनौट गरि कम्तिमा एक टोल विकास सस्था एक जना प्रतिनिधी अटाउने गरि ८५ परिवारलाई त्यो कार्यक्रममा सहभागी गरायो ।
दुई दिन सम्म प्रशिक्षण दियो । कौशी खेतीसँगै घरको भान्साबाट निस्केने फोहोरको व्यवस्थापन गर्न पनि तालिमले सिकायो ।
यसरी यो तालिमबाट कौशी खेती गर्ने उपायका साथै भान्साजन्य फोहोरबाट कसरी प्राङ्गारिक मल बनाउन सकिन्छ भन्नेबारेमा पनि सहभागीले सिक्ने मौका भएका थीए ।
‘भान्सादेखी भान्सा सम्मनै’ भन्ने अभियान अन्तर्गत यो तालिमले भान्साबाट निस्कने फोहोरलाई प्राङ्गारिक मल बनाएर त्यसको प्रयोगले उत्पादन भएका तरकारीहरुलाई फेरि भन्सामै ल्याएर प्रयोग गराउन सिकाइयो ।
अहिले पनि कतिपयहरुले आफुले जाने र बलबुताले भ्याए सम्म यो कर्मचाहि गरिरहेका छन् । तर आफै गर्दै आएको कामलाई बिज्ञको सुझाव र प्रशिक्षणले थप परिस्कृत गरिदिएको छ ।
यदी आफ्नो घरको छट अर्थात कौशीमा तरकारी खेती गर्ने हो भने त्यसले आफुलाई वर्षभरी खान पुग्ने र यसबाट आर्थीक बचत हुनुका साथै अर्गानिक तरकारी खाना पाइने भइएकोले तालिमबाट सिकेको कुरालाई अधिकमत प्रयोग गर्न प्रशिक्षकको सुझाव छ ।
यस अघी वडाले महिलाहरुको क्षमता विकास गर्ने भनेर विभिन्न तालिमहरु सञ्चालन गरेको थियो । तर त्यसले उद्धेस्य हासिल गर्न सकेन । विपन्न लक्षित भनेर गरिने ती तालिमले खास देखिने गरि उपलब्धी दिएन ।
त्यसैले यो पटक चाहि वडाले कम्तिमा घरको फोहोर घरमै कसरी सदुपयोग गर्ने र त्यसको प्रयोगबाट अर्गानिक तरकारी अझ त्यो पनि आफ्नै घरको कौशीमा कसरी फलाउने भन्ने कुराको तालिम आयोजना गर्यो । यो तालिम व्यवहारीक र तालिममा सिकेका कुरा प्रायोग गर्न कुनै अर्को लगात समेत नलाग्ने भएकोले कार्यान्वायन हुन्छ र वडामा चाहिने तरकारी घर घरमै उत्पादन हुन्छ भन्नेमा वडाध्यक्ष इन्द्र गुरुङ विस्वास व्यक्त गर्नु हुन्छ ।
दमक नगरपालिकाकी उप प्रमुख रेगिना भट्टराई प्रसाईले यस प्रकारको तालिमले घर सफा राख्ने मात्रै नभएर पुरा शरिरनै स्वस्थ्व राख्ने भएकोले निकै महत्वपूणर् र प्रभावकारी तालिम रहेको भन्दै प्रशंषा गर्नु भयो ।
यसको सहि सदुपयोग गर्नेहरुले नयाँ रोगको सिकार हुन नपर्ने तथा औषधि उपचार कम गर्नु पर्ने भएकोले भान्सालाई नै औषधालयको रुपमा विकास गर्न सकिने तर्फ ध्यानाकर्षण गराउनु भयो । यसले आफ्नालागि आवश्यक पर्ने तरकारी मात्रै उत्पादन गर्ने हो भने अहिलेको आर्थीक मन्दीको सामना गर्न सहज हुने र तरकारी खरिद गर्नैकालागि भनेर बाहिरिने करोडौ तथा अर्वौ रकम रोकिने तर्फ पनि संकेत गर्नु भयो । यसले आफुहरुमा आत्मनिर्भरताको विकास गराउने भएकोले यसलाई सहि रुपमा प्रयोग गर्न उप प्रमुख भट्टराईको भनाई छ ।
गर्दा नहुने सिप र कर्म कुनै छैन । दमक नगरपालिकाका प्रमुख राम कुमार थापाले दमकका अव कौशी खेती अति आवश्यक रहेको औल्याउनु भयो ।
खासगरि बढि जनघनत्व भएका वडा तथा बजारी क्षेत्रमा यसको प्रभावकारिता बढ्ने उहाँको भनाई छ । यही कुरालाई मद्यनजर गर्दै दमक ५ ले सुरु गरेको यो अभियानले सार्थकता पाउनेमा उहाँले विस्वास व्यक्त गर्नु भयो ।
दमकका कहाँ, कसले कसरी कौशी खेतीमा उत्पादन गरिरहेका छन् भन्ने कुराको उदाहरण दिदै तालिममा सहभागीहरुलाई पनि त्यस्तै उदाहरणीण बन्न सुभाकामना व्यक्त गर्नु भयो ।
तालिम सिकेपछि यहाँ सहभागी ८५ परिवारलाई प्राङ्गारिक मल मनाउने श्रोत सामाग्री पनि वडा सरकारले निशुल्क उपलब्ध गराएको थियो ।
६० लिटर क्षमता भएको एक एक वटा कालो ड्रम्प, सानो र ठुलो गरि दुइ/दुईवटा ग्रो ब्याग, एक/एक केजी पोषण प्लस, एक/एक केजी कि म्याक्स तथा एक एक थान एलोट्र्याप, फोरोमेन ट्र्याप, माछा क्यारेडका साथै तरकारीका बिउँहरु पनि दिइएको थियो । सुरु गरिहाल्न केहि कुराको पनि अभाव नहोस भनेर सात प्रकारका तरकारीका बिउहरु, करेला, दुई प्रकारका बोडी, घिरौला, लौका, काक्रा , र भिण्डिको बिउ दिइएको थियो ।
भिडियोमा हेरौ
