झापा दमक,२२ जेठ। पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालमा एउटा भिडियो तीव्र रूपमा भाइरल भइरहेको छ। भिडियोमा महिलाको आकृतिमा बनाइएको एक मूर्तिलाई ‘सु गर’ भनिएपछि त्यसको गोप्य अङ्गबाट पानी निस्किने दृश्य देखिन्छ। भिडियो कहाँको हो भन्ने विषयमा विभिन्न दाबी भइरहेका छन्। तर स्थानभन्दा पनि यसले समाजमा दिएको सन्देशबारे गम्भीर बहस आवश्यक देखिन्छ।
यदि कुनै सार्वजनिक पार्क वा मनोरञ्जनस्थलमा सचेत रूपमा यस्तो संरचना निर्माण गरिएको हो भने, यसलाई सामान्य सजावट वा मनोरञ्जनको विषय मानेर टार्न सकिँदैन। किनभने सार्वजनिक स्थलहरू केवल घुमफिर र रमाइलोका लागि मात्र होइनन्, तिनले समाजलाई सन्देश पनि दिन्छन्। त्यहाँ राखिने प्रत्येक कलाकृति, संरचना वा मूर्तिले समाजको सोच र संस्कृतिलाई प्रतिनिधित्व गर्ने अपेक्षा गरिन्छ।
प्रश्न उठ्छ— महिलाको शरीर, गोप्य अङ्ग वा शारीरिक क्रियालाई नै मनोरञ्जनको माध्यम बनाउनु कति सभ्य र मर्यादित अभ्यास हो ? हजारौँ बालबालिका, किशोरकिशोरी, महिला, पुरुष तथा ज्येष्ठ नागरिक पुग्ने सार्वजनिक स्थलमा यस्ता दृश्यले कस्तो सन्देश प्रवाह गर्छन् ?
महिलाको सम्मान, आत्मसम्मान र अस्मिताको पक्षमा आवाज उठाइरहेका समाजमा यदि कुनै कलाकृतिले महिलालाई उपहासको विषय बनाउने, उनको शरीरलाई मनोरञ्जनको साधन बनाउने वा दर्शक तान्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्ने संकेत दिन्छ भने त्यसबारे गम्भीर समीक्षा आवश्यक हुन्छ।
कलाको स्वतन्त्रता महत्त्वपूर्ण हुन्छ। तर स्वतन्त्रताको नाममा कुनै समुदाय, वर्ग वा लिङ्गको गरिमामाथि चोट पुग्ने अवस्था सिर्जना हुनु हुँदैन। अझ महिलाको शरीरलाई बजार, प्रचार वा मनोरञ्जनको साधनका रूपमा प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति समाजका लागि चिन्ताको विषय बन्न सक्छ।
यस विषयमा सम्बन्धित निकाय, स्थानीय सरकार, महिला अधिकारकर्मी, नागरिक समाज र सरोकारवालाहरूले सत्यतथ्य सार्वजनिक गर्दै आवश्यक मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। यदि उक्त संरचनाले साँच्चै महिलाको गरिमामाथि आँच पुर्याउने अवस्था सिर्जना गरेको छ भने त्यसलाई परिमार्जन वा हटाउने विषयमा समेत गम्भीर छलफल हुनुपर्छ।
समाजले मनोरञ्जन खोजिरहेको छ, तर त्यो मनोरञ्जन कसैको अस्मिता, सम्मान र संवेदनामाथि उभिएको हुनु हुँदैन। महिला कुनै प्रदर्शनको वस्तु होइनन्। उनीहरूको सम्मान, गरिमा र पहिचानमाथि हुने कुनै पनि प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष प्रहारप्रति समाज सजग बन्नैपर्छ।
