कार्तिक ३ गते पथरी उद्योग वाणिज्य संघले आयोजना गरेको सामयिक कार्यक्रम सकेर फर्कने क्रममा बुबा रामप्रसाद गिरीलाई भेटेको थिएँ । दिउँसोदेखि नै रामप्रसाद गिरी आज अलिक बिरामी हुनुहुन्छ, अस्पतालमा उपचाररत हुनुहुन्छ रे भनेको सुनेको थिएँ । कार्यक्रम सकेर साँझपख घर फर्कने क्रममा अस्पताल पुगेँ । उहाँ बोल्न सक्ने र हामीले बोलेको सुने बुझे पनि जवाफ फर्काउन सक्ने अवस्थामा हुनुहुन्नथ्यो । नजिकिएका हामी सबैको उहाँप्रति श्रद्धाभाव र चिकित्सकसहित परिवारजनको स्वास्थ्यलाभको भावना एकसाथ पोखिएको थियो । आउने जाने सबैका आँखा रसाएका थिए । मन सबैको छचल्किएको थियो । छोरा सञ्जीव, बुहारी रिता र छोरीहरूको घेराबन्दी, स्याहारसम्भार र साङ्केतिक हाउभाउमा स्नेह आदानप्रदानमा हुनुहुन्थ्यो ।
बुबाको स्वास्थ्यस्थिति यति धेरै जटिल कसरी भयो ? भन्ने जिज्ञासा भाइ सञ्जीवसँग राख्यौँ दीपक बस्नेतजी र मैले । दशैँ, टीकाटाला, पाहुना आउने-जाने आदि कारणले बुबाको स्वास्थ्य अवस्था सुधार्न र सुदृढ तुल्याउन अपनाउनुपर्ने केही प्राविधिक पक्षमा ध्यान नपुगेको हुनुपर्छ जवाफ दिनुभयो उहाँले । अन्ततः बुबाको स्वास्थ्यलाभको कामना गर्दै हामी दुबैजना घर-घर लाग्यौँ ।
घर पुगेर मैले गमें “पूर्वोत्तर मोरङको कम्युनिष्ट आन्दोलनलाई उब्जाउन, अड्याउन र टिकाउन विभिन्न समयमा विभिन्न व्यक्ति व्यक्तित्वको अथाह योगदान रहँदै आएको छ । यसमध्ये एकजना इतिहासपात्र हुनुहुन्छ- पथरी निवासी आदरणीय अग्रज व्यक्तित्व रामप्रसाद गिरी । जीवनका कैयौँ उतारचढावको सहज व्यवस्थापन सहित ७५ वर्षको यात्रालाई साथीसंगी भेटघाट, स्थानीय छिमेक र गाउँटोलमा प्रेरणा बाँड्दै र टहल्दै आउनुभएका बुबा रामप्रसाद दमसम्बन्धी रोग थलिएर पथरी अस्पतालमा उपचाररत हुनुहुन्थ्यो । के कस्तो होला भन्ने सम्झिरहेको थिएँ ।’
दम पीडित नै बुबा । अलिक ख्याल भएन । परहेज पनि भएन होला ! भरखरै अघिसम्पन्न दशैँ र आफन्तजनसँगको मनोरञ्जनबीचको सन्तुलन र व्यवस्थापन हुन नसक्दा बुबालाई दमले एकदमै च्याप्यो- उहाँको छोरा र आन्दोलनको भरलाग्दो एकजना युवा नक्षत्र सञ्जीव गिरी निकै भावमुद्रामा पोखिनुहुन्छ ।
चिकित्सको सघन निगरानी र उपचारमा रहनुभएको बुबाको शीघ्र र प्रभावकारी स्वास्थ्यलाभ होओस्- धेरै-धेरै शब्द-शुभेच्छा !” भनेर सामाजिक सञ्जालमार्फत शुभेच्छा व्यक्त गरेँ ।
यसको आधा घण्टा पनि बित्न नपाउँदै “श्रद्धाञ्जली” भनेर एउटा जिउँदो जाग्दो कथावस्तु अप्रिय खबर बनेर आउन थाल्यो । मृत्यु सास्वत सत्य हो । विडम्बना ! कतिपय मृत्यु असामयिक र अस्वभाविक हुन्छन्, पहाडले थिचेको गह्रुंगो भार झैँ हुन्छन् । पत्याउन गाह्रो हुन्छ, सहन साह्रो हुन्छ । घरपरिवारले मात्र होइन, समाजले सधैँभरि सम्झिरहन खोज्छन् । आफ्नाआफन्तजनले मात्र होइन, छिमेकले समेत नियालिरहेका हुन्छन् । जे भयो, अपत्यारिलो भयो !
भोलिपल्ट बिहान हजारौँ मानिसको घुइँचो र पथरीको पूर्वचोकदेखि डाँस खोला घाटसम्मको लामबद्ध भीडमाझ बुबाको अन्तिम दर्शनसँगै दाहसंस्कार कर्मसम्पन्न भयो । उहाँको सम्झना र सम्मानमा यो लेखिरहँदा देहावसानको ५ दिन भइसकेको छ ।
व्यक्तित्व विकासको एउटा प्रक्रियामा उहाँले जसरी समाजलाई र समाजले जसरी उहाँलाई बुझ्यो, यो असाधारण छ । व्यक्ति विशेषको उपस्थिति र प्रस्तुति सामाजिक जीवनमा निर्वाह गर्नुपर्ने भूमिका र योगदानका आधारमा हुने गर्दछ । योगदानको प्रतिफलस्वरुप मानिसले सम्मान आर्जन गरेको हुन्छ । मृत्युपर्यन्त पनि प्रभाव पारेको हुन्छ, प्रभाव छाडेको हुन्छ ।
म केही समयअघिसम्म समाजका अगुवा व्यक्ति व्यक्तित्वको आलेख लेखनको क्रममा थिएँ । दुइपटक प्रयत्न गरेँ । एकपटक उहाँले कहिँ जाने तयारीमा छु भन्नुभयो भने अर्कोपटक अस्वस्थ्य हुनुहुन्थ्यो । सम्भव भएको थिएन । उहाँको शारीरिक उपस्थिति र सक्रियतामा यो अब कहिल्यै सम्भव हुने छैन ।
२०४६ सालको जनआन्दोलनकालदेखि म दिवंगत बुबा रामप्रसाद गिरीलाई राम्रोसँग जान्दछु । अनुसरणयोग्य अत्यन्तै सरल स्वभाव र मिजासले आकर्षित उहाँ यहाँको सामाजिक जागरण र राजनीतिक परिवर्तनको आन्दोलनको एउटा औजार हुनुहुन्थ्यो । जीवनकालमा भोग्नुभएका सजिला र असजिला दुबै क्षणलाई प्राप्त अनुभवका रूपमा सवर्ग बाँड्न र यसबाट प्रेरित तुल्याउन सक्ने उहाँको क्षमता कुनै विषयमा विद्यावारिधी गर्नुभएको विद्वानभन्दा कम थिएन । हामी अखिल एकताको पाँचौँ निर्माणकालका विद्यार्थी थियौँ । सीएम सरसँग प्रशिक्षित रहने क्रममा तल गाउँबाट पथरी बजारखण्ड ओहोरदोहोर हुनेक्रममा उहाँ भेटिनुहुन्थ्यो । श्री पञ्चायत माविको कार्यालय सहयोगीका रूपमा सेवारत उहाँमा जिम्मेवारी निर्वाहप्रतिको जवाफदेहिता निकै मनमोहक थियो । हाम्रा लागि एउटा सिकाइको कथावस्तु नै यो बन्थ्यो ।
सामाजिक जीवनभित्र अटाएको जीवन खोज्न उहाँको मृदुल उपस्थिति र परोपकारले आकर्षित प्रस्तुति हाम्रा लागि अर्को एउटा प्रेरणाको स्रोत थियो । लक्षित समुदायका छोराछोरीलाई पढ्ने र बढ्ने क्रममा सहयोग गर्न सके भने महिना मरेपछि मैले पाउने तलबभन्दा बढी मलाई खुशी यतिखेर हुनेछ भनेर विभिन्न सन्दर्भमा भन्नुहुन्थ्यो ।
अभावले गाँजेको विद्यार्थी जीवन र इमानले बाँधेको जिम्मेवार संगठक । कैयौँपटक दौडधुप, थकान र भोकभोकैको अवस्थामा रहिन्थ्यो । विद्यार्थी नेताको रूपमा ओहोरदोहोर गर्दा बुद्धचौकमा चिया नास्ता पसल सञ्चालकको रूपमा उभिनुहुने बुबाले कैयौँपटक सित्नैमा चिया र चनामिश्रित नास्ता खुवाउनुभएको छ, छाली-चिउरा सस्तो दरमा खुवाउनुभएको छ ।
यतिबेला तपाई अध्यक्ष रहनुभएको स्कूलको म पनि कुनै बेलाको स्टाफ हो भनेर मलाई घरिघरि विद्यालय विकासको भूमिकासँग निष्ठासाथ उभिन र जोड्न ध्यान खिच्नुहुन्थ्यो, साना प्रयासले यो विद्यालय यत्तिको बनेको छैन नि बाबु भनेर ढाडस दिनुहुन्थ्यो । लक्षित समुदाय, समुदायका बलमा बनेका सामुदायिक सम्पदाको संरक्षण र व्यवस्थापनप्रति उहाँको निकै ठूलो चासो र रुचि हुने गर्दथ्यो । प्रायशः मन्दिर लाइन र कदाकदा भेट्नासाथ दुध दही व्यापारका कारण चिनिनुहुने मेरो कर्मठ आमा-बुबाको बारेमा प्रायशः हालखबर सोधिरहनुपर्ने उहाँले बसोबास कायम भएको टोल, बस्ती र समाजलाई आफ्नो घर आँगन ठान्नुहुन्थ्यो ।
बहुदलीय प्रजातन्त्रको आगमनपछि राजनीतिक दलसम्बद्ध संघसंगठन बन्ने क्रममा उहाँ नेकपा (एमाले) निकट किसान संगठनको संगठक हुनुहुन्थ्यो । राजनीतिक लडाइँ, लडाइँ जित्न तय भएको नीति-कार्यक्रम र यसलाई कार्यान्वयनमा ल्याउने नेतृत्वप्रति दृढ विश्वस्त उहाँ कतिपय असजिला बखतमा सेल्टरदाताको रूपमा उभिन पनि सहजै आफ्नो यो जिम्मेवारी भन्ठान्नुहुन्थ्यो । कम्युनिष्ट आन्दोलन, विचार, व्यवहार, व्यवहारिक मूल्यमान्यता र शिक्षालाई परिवारमा समेत बीजाङ्कुरण गर्न गराउनमा सफल बुबा पुस्ता हस्तान्तरणमा अघिअघि हुनुहुन्थ्यो ।
ऋणपान कसरी कसरी जोहो गरेको होला कुन्नि ! सञ्जीवले अब चाहिँ घर उभ्याइसक्यो । बुढेशकालमा न्यानो आश्रय पाएको छु- पारिवारिक मोहभित्र प्रफुल्ल बुबामा पछिल्लो बखत अगाध खुशी छाएको थियो । नयाँ घरले बुबालाई राम्रोसँग चिन्न पाएन होला ! कोठा र चोठाहरूमा बुबा रत्तिन पाउनुभएन होला ! दशैँमा आशीर्वाद थाप्न आउनुभएका पाहुनालाई लिएर घर निर्माणको काया राख्न पाउनुभएन होला ! कसको के नै पो लाग्छ र यहाँ ? बुबाले आफ्नो गन्तव्य तय गर्नुभयो, छुट्टै घर रोज्नुभयो र शुन्याश्रय स्थुलतातर्फ महाप्रस्थान गर्नुभयो ।
स्मृतिमा सीमित बुबा रामप्रसाद गिरीप्रति नतमस्तष्क भएर सम्मान गर्नु पछिल्लो पुस्ताका रूपमा उभिएका हामी सबैको दायित्व हो भने उहाँका असल र सफल गुण अनुसरण गर्नु अनिवार्य कर्तव्य हो । एउटा गर्विलो प्रेरणाको स्रोत आदरणीय अग्रज रामप्रसाद गिरीको सर्वस्वीकार्य सदाचारिता, सहज उपलब्धता, स्नेहशील दैनिकीले आकर्षित सरल र सादगीपन हामी सबै जोडिएको सग्लो र अग्लो मन हुनुपर्छ । यसबाट मात्र बुबाको अभावापूर्ति स्थापित हुनेछ ।
हार्दिक श्रद्धाभाव अर्पणसहित भावबिह्वल गिरी परिवारमा पुनश्चः गहिरो शोक-समवेदना ।
(लेखक बास्कोटा, राजनीतिकर्मी एवम् पञ्चायत मावि पथरी शनिश्चरे १ का विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष हुनुहुन्छ )
