झापा,२८ साउन । बाढी र पहिरोजस्ता ठूला विपद्को चर्चा भइरहँदा नेपालमा ’अदृश्य काल’ बनेर आउने चट्याङका कारण बर्सेनि ठूलो जनधनको क्षति हुने गरेको छ। हालै इलामका अठासी वर्षीय कालुवीर मोक्तान र सङ्खुवासभाकी उन्नचालीस वर्षीया कुमारी राईको चट्याङ लागेर मृत्यु भएको छ।कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालयका अनुसार विगत पाँच आर्थिक वर्षमा (आर्थिक वर्ष. २ हजार अठतर÷उन्नअसि देखि हालसम्म) चट्याङका कारण प्रदेशभर छैसठी जनाको मृत्यु भएको छ भने २१८ जना घाइते भएका छन्।
मृतकमध्ये अधिकांश (चोवालीस जना) पुरुष छन्, जो बाहिरी काममा बढी संलग्न हुने गर्छन्। सोही अवधिमा १ हजार ३२ पशुचौपाया मरेका छन् भने १७० घर–गोठ जलेर रु ३ करोड ७२ लाखभन्दा बढीको क्षति भएको छ। सबैभन्दा बढी घाइते ओखलढुङ्गा (तिरचालीस जना) र भोजपुर (४० जना) मा भएका छन्।
ग्रामीण क्षेत्रमा काठ र टिनका घर हुनु, ’अर्थिङ’ प्रविधिको अभाव हुनु र सचेतना कम हुनाले पहाडी जिल्लाहरू चट्याङको उच्च जोखिममा छन्। मौसमविद्का अनुसार जलवायु परिवर्तनका कारण यस्ता घटना बढेकाले खराब मौसममा खुला ठाउँ, अग्ला रुख र विद्युतीय उपकरणबाट टाढा रहन आवश्यक छ। यद्यपि, कोशी प्रदेशमा चट्याङको वैज्ञानिक अभिलेख राख्ने ’लाइटनिङ डिटेक्सन नेटवर्क’ को अभाव छ। धरानमा रहेको उपकरण बिग्रिएको छ भने विराटनगर विमानस्थलको उपकरणले सीमित समय मात्र काम गर्छ। वैज्ञानिक तथ्याङ्क र पूर्वसूचना प्रणाली नहुँदा जोखिम विश्लेषण र क्षति न्यूनीकरणमा चुनौती थपिएको छ।
