काठमाडौं , १५ भदौ। भदौ १० गते रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा आएको विनाशकारी बाढीले ठूलो जनधनको क्षति पुर्याउनुका साथै सयौं बालबालिकाको जीवन प्रभावित बनाएको छ ।प्रारम्भिक अनुमानअनुसार बाढीबाट करिब १७ हजार बालबालिका प्रभावित भएका छन । हालसम्म बाढी तथा त्यसपछिका घटनामा अनुमानित ७८८ जनाको मृत्यु भइसकेको छ ।मृतकमध्ये कम्तीमा १४ जना भन्दा बढी बालबालिका छन् भने सयौं अझै बेपत्ता छन् । खोज तथा उद्धार कार्य जारी रहेकाले मृतक र प्रभावितको संख्या अझै बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।बालबालिकाको क्षेत्रमा काम गर्दै आएको संस्था युनिसेफका अनुसार बाढी प्रभावित क्षेत्रमा बालबालिकाले छोटो समयमै आफ्नै आँखा अगाडि घर, परिवार, विद्यालय र समुदाय बगाएको देखेका छन् । यसले उनीहरूको शारीरिक सुरक्षासँगै मानसिक स्वास्थ्यमा समेत गम्भीर असर पारेको छ ।
नेपालका लागि युनिसेफ प्रतिनिधि एलिस अकुङ्गाले रसुवा र धादिङका बालबालिकाले आफ्नो जीवन नै बगिरहेको देख्नुपरेको बताउनु भयो। उहाँका अनुसार धेरै बालबालिकाले आफन्त र प्रियजन गुमाएका छन् भने घर, कक्षाकोठा तथा स्वास्थ्य संस्थासमेत क्षतिग्रस्त भएका छन् ।मृत्युको संख्या अझै बढ्दै जाँदा हामीलाई थाहा छ कि यो त्रासदी अझै समाप्त भएको छैन,’ उहाँले भन्नु भयो, ‘बाढीबाट बचेका बालबालिकाले अब रोग, कुपोषण, हिंसा र शोषणको बढ्दो जोखिमको सामना गरिरहेका छन् ।’अचानक आएको बाढीले कतिपय बस्ती पूर्णरूपमा बगाएको छ भने कतिपय क्षेत्रसँगको सम्पर्क नै विच्छेद भएको छ । सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना, खानेपानी प्रणाली तथा दूरसञ्चार संरचनामा ठूलो क्षति पुगेका कारण प्रभावित क्षेत्रमा राहत तथा जीवनरक्षक सामग्री पुर्याउनसमेत कठिनाइ भइरहेको छ ।
बाढीबाट कम्तीमा चार स्वास्थ्य संस्था गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्। स्वास्थ्य संस्थामा पुगेको क्षतिका कारण बालबालिका र परिवारले उपचार आवश्यक परेको समयमा स्वास्थ्य सेवा पाउन कठिनाइ भोगिरहेका छन् । दूषित पानी र सरसफाइको अभावका कारण बाढीपछि बालबालिकामा विभिन्न रोगको जोखिमसमेत बढेको छ ।
यस्तै, बाढीले बालबालिकाको शिक्षामा पनि गम्भीर असर पारेको छ । युनिसेफका अनुसार १८ वटा विद्यालय पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन् भने थप २० विद्यालयमा क्षति पुगेको छ । नदी किनारमा रहेका दर्जनौं विद्यालय अझै जोखिममा छन् ।करिब १० हजार विद्यालय जाने उमेरका बालबालिकालाई आफ्नो शिक्षा निरन्तरता दिन तत्काल सहयोग आवश्यक रहेको युनिसेफले जनाएको छ । उनीहरूका लागि अस्थायी सिकाइ केन्द्र, शैक्षिक सामग्री तथा बालबालिका र शिक्षक दुवैका लागि मनोसामाजिक सहयोग आवश्यक देखिएको छ ।बाढी प्रभावित बालबालिकाको स्वास्थ्य, पोषण, खानेपानी, सरसफाइ, शिक्षा तथा बाल संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राखेर नेपाल सरकार र मानवीय साझेदारसँगको समन्वयमा युनिसेफले सहयोग बढाइरहेको जनाएको छ ।
प्रभावित क्षेत्रमा चिकित्सा पाल, झुल, नवजात शिशुका लागि आवश्यक सामग्री तथा तीव्र कुपोषण भएका बालबालिकाका लागि उपचारात्मक खाना पठाउने तयारी गरिएको छ । हजारौं परिवारलाई आपत्कालीन स्वच्छता किटसमेत वितरण गरिएको छ ।बाढीका कारण मानसिक रूपमा प्रभावित बालबालिकाका लागि मानसिक स्वास्थ्य तथा मनोसामाजिक सहयोग टोलीसमेत परिचालन गरिएको छ । परिवारबाट छुट्टिएका वा हराएका बालबालिकाको पहिचान, दर्ता तथा परिवारसँग पुनर्मिलनका लागि पनि काम भइरहेको युनिसेफले जनाएको छ ।यसैगरी, प्रभावित परिवारलाई तत्कालका आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न सहयोग पुर्याउने उद्देश्यले आपत्कालीन नगद सहायता उपलब्ध गराउन युनिसेफले नेपाल सरकारसँग समन्वय गरिरहेको छ ।
बाढीमा घाइते भएका बालबालिकाको अवस्था पनि चिन्ताजनक छ । विभिन्न स्थानबाट उद्धार गरिएका ७६ जना घाइते हाल काठमाडौंका विभिन्न अस्पतालमा उपचाररत छन् । जिल्ला आपत्कालीन कार्यसञ्चालन केन्द्र काठमाडौंका अनुसार उपचाररत घाइतेमध्ये १८ वर्षमुनिका नौं जना बालबालिका छन् ।
उपचाररत बालबालिकामध्ये सबैभन्दा धेरै पाँच जना त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्जमा छन् । त्यहाँ अर्घाखाँचीकी चार वर्षीया मनिषा उचाई, धादिङकी पाँच वर्षीया ईशारा तामाङ, नुवाकोटकी ६ वर्षीया विनिसा डंगोल, ११ वर्षीया वविसा डंगोल र १७ वर्षीया स्मृति ओझाको उपचार भइरहेको छ ।राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा तीन जना बालबालिका उपचाररत छन् । रसुवाका ६ वर्षीय आयुष तामाङ, ८ वर्षीय जोवल घले तथा धादिङका १५ वर्षीय सबिन मग्रातीको उपचार भइरहेको छ । रसुवा गोसाइँकुण्डकी १४ वर्षीया दावा डोल्माको भने वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल छाउनीमा उपचार भइरहेको छ ।
जिल्ला आपत्कालीन कार्यसञ्चालन केन्द्रको पछिल्लो विवरणअनुसार काठमाडौंका विभिन्न अस्पतालमा उपचाररत ७६ जनामध्ये ६७ जना वयस्क तथा ज्येष्ठ नागरिक र ९ जना बालबालिका छन् ।यसबीच, बाढी प्रभावित बालबालिकाको वास्तविक अवस्था र संख्या पहिचान गर्न भने चुनौती देखिएको छ ।
महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयअन्तर्गतको राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद्का अनुसार प्रभावित स्थानीय तहमा कार्यरत बाल कल्याणकारी तथा सम्बन्धित निकायसँग प्रभावकारी समन्वय हुन सकेको छैन । कतिपय स्थानमा सम्पर्कसमेत स्थापित हुन नसकेको परिषद्ले जनाएको छ ।
राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद्का सूचना अधिकारी रामबहादुर चन्दले बाढीबाट प्रभावित बालबालिकाको यकिन तथ्यांक संकलन गर्न केही समय लाग्ने बताउनु भयो । उहाँका अनुसार सरकारको एकद्वार प्रणालीमार्फत राहत तथा उद्धारका काम अघि बढाइएको छ ।युनिसेफले आपत्कालीन प्रतिकार्यलाई निरन्तरता दिन र प्रारम्भिक पुनर्लाभमा सहयोग पुर्याउन १ करोड ७२ लाख अमेरिकी डलर आवश्यक रहेको भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगका लागि अपिल गरेको छ ।
तत्काल र लचिलो आर्थिक स्रोत उपलब्ध हुन नसके बालबालिका तथा महिलालाई स्वास्थ्य, पोषण, सुरक्षित पानी, शिक्षा, बाल संरक्षण र सामाजिक सुरक्षाका सेवा उपलब्ध गराउने क्षमता सीमित हुने युनिसेफले चेतावनी दिएको छ ।
बाढीपछि उद्धार र राहतसँगै अब बालबालिकाको सुरक्षा, स्वास्थ्य, शिक्षा र मानसिक पुनर्स्थापनालाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिएको छ ।
भौतिक संरचना पुनर्निर्माणसँगै बाढीले बालबालिकाको जीवनमा पारेको दीर्घकालीन असर सम्बोधन गर्न नसके विपद्को प्रभाव उनीहरूको भविष्यसम्म फैलिन सक्ने जोखिम छ ।
