तिहार नजिकिँदा ३ महिनामै ३ अर्ब बाहिरियो

काठमाडौँ,१३ कार्तीक । नेपालीहरूको दोस्रो ठुलो चाड तिहार नजिकिएसँगै बजारमा भाइमसला (ड्राइफ्रुट्स) को किनमेल तीव्र बनेको छ। दिदीबहिनीले दाजुभाइको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गर्दै भाइटीकामा उपहार दिने काजु, बदाम, किसमिस, ओखरजस्ता पोषिला परिकारको माग चाडपर्वमा ह्वात्तै बढ्ने गर्छ। तर, मौलिक परम्परासँग जोडिएको यो बजार पूर्ण रूपमा आयातमा निर्भर रहँदा चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासिक (साउन–असोज) मै झन्डै ३ अर्ब रुपैयाँ बराबरको विदेशी मुद्रा बाहिरिएको छ।

भन्सार विभागको तथ्याङ्क अनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामै व्यापारीहरूले चाडपर्व लक्षित माग धान्न भारत, चीन, अमेरिका, भियतनाम, इन्डोनेसिया लगायतका मुलुकबाट ठुलो परिमाणमा ड्राइफ्रुट्स भित्र्याएका छन्।

प्रमुख ड्राइफ्रुट्सको आयात चित्र

कुन देशबाट के आउँछ?

• किसमिस: ७३३ टन किसमिस आयात हुँदा चीनबाट मात्रै १९ करोड ९१ लाख र भारतबाट ७ करोड ७० लाख रुपैयाँ बाहिरिएको छ। यसबाट राज्यले ६ करोड ७१ लाख रुपैयाँ राजस्व पाएको छ।

• बदाम: आयातित ५ लाख ६ हजार केजी गुदी बदाममध्ये ९९ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा (४७ करोड ४२ लाख रुपैयाँ बराबर) संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट आएको छ।

• ओखर: यमराजको बाटो छेक्ने धार्मिक मान्यता जोडिएको ओखर चीनबाट ३८ करोड ९५ लाख र अमेरिकाबाट १८ करोड ३६ लाख रुपैयाँ बराबर आयात भएको छ।

• काजु र नरिवल: काजुमा भारत (२५ करोड २८ लाख) र भियतनाम (२१ करोड २७ लाख) को हिस्सा आधा-आधा छ। त्यस्तै, पूजा र मसलामा अत्यधिक खपत हुने नरिवल भने मुख्यतया भारतबाट ५६ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको भित्रिएको छ।

• सुपारी: सगुनका रूपमा प्रयोग हुने सुपारी इन्डोनेसियाबाट ६६ करोड ९५ लाख र थाइल्याण्डबाट १७ करोड ८१ लाख रुपैयाँको आयात भएको छ। यसबाट सरकारले करिब ८५ करोड रुपैयाँ राजस्व उठाएको छ।

बजार प्रभाव र उपभोक्ताको भार

चाडपर्वको मौका छोपेर बजारमा यस्ता आयातित वस्तुमा अस्वाभाविक मूल्यवृद्धि हुने गरेको उपभोक्ताहरूको गुनासो छ। भन्सार बिन्दुबाट बजारसम्म पुग्दा ढुवानी, भन्सार महसुल र बिचौलियाको नाफाका कारण खुद्रा बजारमा काजु प्रतिकेजी १ हजार ६०० देखि २ हजार रुपैयाँसम्म, बदाम १ हजार ५०० देखि १ हजार ८०० रुपैयाँसम्म र ओखर ५०० देखि ८०० रुपैयाँसम्म पुग्ने गरेको छ।

स्वदेशी उत्पादनको सम्भावना र चुनौती

नेपालको उच्च पहाडी तथा हिमाली भूभागमा ओखर, तल्लो पहाड तथा तराईमा बदाम र झापा, मोरङ लगायत पूर्वी तराईमा सुपारी तथा नरिवलको व्यावसायिक खेती गर्न सकिने पर्याप्त भौगोलिक सम्भावना छ। यद्यपि, गुणस्तरीय बिरुवाको अभाव, लामो समयसम्म प्रतिफल नआउने डर, आधुनिक प्रशोधन प्रविधि र सरकारी प्रोत्साहनको कमीका कारण व्यावसायिक उत्पादन विस्तार हुन सकेको छैन। फलस्वरुप, परम्परा नेपाली भए पनि हरेक वर्ष तिहारमा दाजुभाइको हातमा पुग्ने मसला पोकाका लागि नेपाली मुद्रा तेस्रो मुलुक पुगिरहेको छ।