काठमाडौं ,३० कार्तीक। सत्तारूढ रास्वपाका सभापति रवि लामिछाने यसपटक छठ मनाउन मधेसका विभिन्न धार्मिक स्थल पुग्नु भएको छ । शनिबार नै तराई झर्नु भएको उहाँ जनकपुरधामको ऐतिहासिक गंगासागरदेखि महोत्तरीको मटिहानीसम्मका छठ घाटमा सहभागी हुनु भयो। उहाँलाई पार्टीका सांसद मनिष झा र पुरुषोत्तम यादवले साथ दिनु भएको थियो । लामिछानेले अस्ताउँदो सूर्यलाई सन्ध्या अघ्र्य अर्पण गर्नुका साथै छठको एक दिनअघि जनकपुर पुगेर पत्नी निकीतासँग खरनाको पूजामा पनि सहभागिता जनाँउनु भएको थियो।
लामिछानेको मधेस यात्रालाई धार्मिक आस्थासँगै पार्टीको राजनीतिक आवश्यकतासँग जोडेर पनि हेर्न सकिन्छ । मधेसमा रास्वपाको संगठन विस्तार र आन्तरिक व्यवस्थापन अझै चुनौतीपूर्ण अवस्थामा रहेको पृष्ठभूमिमा उहाँको छठ सहभागिता अर्थपूर्ण देखिएको हो ।रास्वपाले असार ७ देखि १२ गतेसम्म चितवनमा पहिलो राष्ट्रिय महाधिवेशन सम्पन्न गरिसकेको छ । महाधिवेशनबाट लामिछाने सभापतिमा निर्विरोध चयन हुनु भएको छ । तर, केन्द्रीय नेतृत्व चयन भइसक्दा पनि मधेस प्रदेशमा पार्टीको संगठनात्मक संरचना व्यवस्थित हुन नसकेको मधेशका रास्वपा कार्यकर्ताले गुनासो गर्दै आएका छन् । मधेसका आठ जिल्लामध्ये पर्सामा मात्र जिल्ला अधिवेशन सम्पन्न भएको छ । सप्तरी, सिरहा, धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, रौतहट र बारामा वडा तथा पालिका तहदेखि नै विवाद देखिएको छ ।
रास्वपाले जेठ २८ गते मधेस प्रदेश अधिवेशन गर्ने तयारी गरेको भए पनि जेठ २६ गते केन्द्रीय निर्वाचन आयोगले अधिवेशनसँग सम्बन्धित गतिविधि स्थगित गरेको थियो । अधिवेशन निष्पक्ष, पारदर्शी, विश्वसनीय र विधिसम्मत रूपमा सम्पन्न गर्न आवश्यक देखिएको भन्दै आयोगले यस्तो निर्णय गरेको थियो ।धनुषाको गणेशमान चारनाथ नगरपालिकामा एउटै पालिकामा दुईपटक अधिवेशन गरेर दुईवटा समिति गठन भएको दाबी भएपछि विवाद केन्द्रसम्म पुगेको थियो । वडा र पालिका तहकै विवाद समाधान हुन नसक्दा प्रदेश अधिवेशनसमेत अनिश्चित बनेको छ । यस्तो अवस्थामा लामिछानेको जनकपुरदेखि मटिहानीसम्मको उपस्थितिलाई मधेसमा पार्टीको राजनीतिक पहुँच विस्तार गर्ने र आन्तरिक असन्तुष्टि व्यवस्थापन गर्ने प्रयासका रूपमा पनि विश्लेषण गर्न सकिन्छ ।
मधेसमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रममा शीर्ष नेतृत्वको सहभागिताले स्थानीय कार्यकर्ता र समर्थकसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क बढाउन सक्छ । तर, घाटमा देखिएको उपस्थितिले मात्र संगठनात्मक विवाद समाधान हुने छैन । पार्टीले स्थानीय तहमा देखिएका असमझदारी मिलाएर संगठनलाई व्यवस्थित बनाउन सके मात्र यस्तो राजनीतिक सम्पर्क दीर्घकालीन लाभमा परिणत हुन सक्छ ।यसैबिच, रास्वपा सांसद डा. अमरेश कुमार सिंहले जानकी मन्दिरमा दर्शन गरेर आजैदेखि सुरु गरेको मेची महाकाली पदयात्रामा पनि सभापति लामिछाने उपस्थीत हुनु भयो । लामिछानेले सिंहलाई राष्ट्रिय झन्डा र पार्टीको झन्डा हस्तान्तरण गरेर पदयात्राका लागि शुभकामना पनि दिनु भयो । सभापति लामिछानेले सांसद सिंहलाई पदयात्रा दल र राजनीति भन्दा माथि उठेर देशमा शान्ति तथा सद्भाव र राष्ट्रिय एकताको सन्देश दिने गरी यात्रा सम्पन्न गर्न शुभकामना दिनु भएको छ ।
सिंहको यो यात्राको सुभारम्भ अचानक पक्कै होइन होला । पार्टी सभापतिले नै शुभकामना दिइसकेपछि यो पदयात्रा कार्यक्रम आयोजना गर्नेबारेको स्वीकृती पनि पार्टीले नै दिएको मान्नुपर्ने हुन्छ । यस अर्थमा पनि यो पदयात्राको राजनितीक महत्व छ जसको प्रारम्भ जनकपुरको छठ घाटबाट भएको छ ।यस्तै, प्रमुख प्रतिपक्षी नेपाली कांग्रेसका सभापति गगनकुमार थापा पनि छठ मनाउन मधेस पुग्नु भयो । सिमरा हुँदै सर्लाही–४ पुग्नु भएको थापाले आइतबार आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रको साँझिया घाटमा उपस्थित भएर अस्ताउँदो सूर्यलाई अघ्र्य अर्पण गर्नु भयो । सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अघ्र्य दिन उहाँ वीरगन्ज पुग्नु भएको थियो ।
सिमरा विमानस्थलमा सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै थापाले छठ पर्वले सबैलाई सकारात्मक बन्न प्रेरित गरोस् भन्ने अपेक्षा व्यक्त गर्नु भएको थियो । सामाजिक सञ्जालमार्फत शुभकामना दिँदै उहाँले छठलाई प्रकृतिप्रतिको सम्मान, जीवनप्रतिको कृतज्ञता र अन्धकारबाट उज्यालोतर्फ अघि बढ्ने प्रेरणासँग जोडनु भएको थियो ।गत प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा सर्लाही–४ बाट उम्मेदवार बन्नु भएको थापाको छठका अवसरमा आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा पुग्नु राजनीतिक रूपमा पनि अर्थपूर्ण छ । पार्टीको केन्द्रीय नेतृत्वमा पुगेपछि पनि निर्वाचन क्षेत्रसँगको सम्बन्ध कायम राख्नु उहाँको राजनीतिक प्राथमिकताका रूपमा देखिन्छ । सर्लाहीमा छठ मनाउनु र त्यसपछि वीरगन्ज पुग्नुले मधेसका विभिन्न क्षेत्रसँग सम्पर्क विस्तार गर्ने उहाँको प्रयासलाई पनि संकेत गर्छ ।
कांग्रेसका लागि मधेस परम्परागत राजनीतिक आधार भएको क्षेत्र हो । तर, बदलिँदो राजनीतिक प्रतिस्पर्धा र नयाँ दलहरूको उपस्थितिले पुराना दललाई आफ्नो जनाधार जोगाइराख्न चुनौती थपेको छ । यस्तो अवस्थामा थापाको छठ सहभागिता धार्मिक आस्थाको सम्मानसँगै मधेसका मतदाता र कार्यकर्तासँगको सम्बन्ध नवीकरण गर्ने अवसर पनि बनेको देखिन्छ ।थापा नेपाली कांग्रेसका सभापति त हुन तर पार्टी अझैं एक ढिक्का हुन सकेको छैन । शेर बहादुर देउवाको नेतृत्वमा कांग्रेसको अर्को पक्ष अस्तीत्वमा छ । थापाका लागि अन्य पक्षको चुनौती जति शसक्त छ आन्तरिक चुनौती पनि त्यो भन्दा कम छैन यस्तोमा थापाको छठ यात्रालाइ थापाले आफ्नो पक्षको संगठन सुदृढीकरणका लागि पनि प्रयोग गर्ने सोचाइ राखेको हुन सक्छ ।
कांग्रेसका महासचिव प्रदीप पौडेल र महामन्त्री डिला संग्रौला पनि मोरंगको बुढीगंगामा छठी माताका सामु हात जोडदै देखा पर्नु भयो । रास्वपाका सचेतक प्रकाशचन्द्र परियार नवलपरासी स्थीत छठ घाटमा देखिनु भयो भने राप्रपा नेतृ खुश्बु ओली पनि छठको पूजा गर्दै मधेशमा देखिइनु भयो ।उज्यालो नेपाल पार्टीका अध्यक्ष कुलमान घिसिङले सिरहाको लहानस्थित खुट्टीखोला घाटमा छठ मनाँउनु भयो। पत्नीका साथ छठको अन्तिम दिन बिहान घाट पुग्नु भएको उहाँले उदाउँदो सूर्यलाई अघ्र्य अर्पण गर्नु भयो।घिसिङले सामाजिक सञ्जालमार्फत छठको शुभकामना दिँदै प्रकृतिप्रतिको सम्मान, श्रमको महत्व र सामाजिक सद्भावलाई यस पर्वका महत्वपूर्ण सन्देशका रूपमा व्याख्या गर्नु भएको छ । ‘मधेसको माटो, संस्कृति र मेहनत हाम्रो साझा सम्पत्ति हो । मधेसको विकासमै नेपालको समृद्धि जोडिएको छ,’ उहाँले लेख्नु भएको छ ।
घिसिङको सन्देशमा धार्मिक आस्थासँगै विकास र समृद्धिको राजनीतिक भाष्य पनि जोडिएको छ । नयाँ राजनीतिक दलका रूपमा आफ्नो पहिचान स्थापित गर्न खोजिरहेको उज्यालो नेपाल पार्टीका लागि मधेससँगको सम्बन्ध विस्तार महत्वपूर्ण हुन सक्छ । छठजस्तो जनसहभागिता उच्च हुने पर्वमा सहभागी हुनु र मधेसको विकासलाई राष्ट्रिय समृद्धिसँग जोड्नुले उहाँको राजनीतिक प्राथमिकता प्रस्ट्याउने प्रयास गरेको देखिन्छ ।यद्यपि, विकास र समृद्धिको सन्देशलाई राजनीतिक विश्वासमा बदल्न त्यसअनुसारका नीति, योजना र स्थानीय तहमा निरन्तर उपस्थितिको आवश्यकता हुन्छ । एउटा पर्वमा गरिएको सहभागिताभन्दा त्यस क्षेत्रका जनताको दैनिक समस्या र विकासका अपेक्षाप्रति देखाइने प्रतिबद्धताले राजनीतिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउनेछ ।घिसिङको यो छठ यात्रापनि उहाँको दलको संगठन निर्माणसँग सम्बन्धीत नहोला भन्न सकिन्न ।
प्रतिनिधिसभाका सभामुख डीपी अर्याल पनि छठका अवसरमा मधेस प्रदेश पुग्नु भएको थियो। छठका दिन बाराको सिमरा पुगेका उहाँले सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै जातजाति, भाषा, धर्म तथा हिमाल, पहाड र तराईका नागरिकबीचको आपसी सद्भाव र सहअस्तित्व नेपालको उदाहरणीय विशेषता भएको बताँउनु भएको थियो । उहाँ वीरगन्जस्थित प्रसिद्ध घडिअर्वा पोखरीमा आयोजित छठ पूजामा पनि सहभागी हुनु भएको थियो ।
घाटमा उपस्थिति पर्याप्त होइन राजनीतिक प्रतिबद्धता व्यवहारमा देखिनुपर्छ
यस वर्ष छठका अवसरमा शीर्ष नेताहरूको सक्रियताले एउटा महत्वपूर्ण राजनीतिक प्रवृत्ति देखाएको छ । धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्वहरू अब राजनीतिक नेतृत्वका लागि जनतासँग प्रत्यक्ष संवाद गर्ने र आफ्नो उपस्थिति देखाउने अवसर पनि बन्दै गएका छन् ।विशेषगरी मधेसमा जनाधार विस्तार गर्न चाहने दलहरूका लागि छठजस्तो पर्वको महत्व अझ बढी हुन्छ । किनभने यस पर्वमा समुदायको सहभागिता, सांस्कृतिक अपनत्व र सामाजिक सम्बन्ध एकै ठाउँमा अभिव्यक्त हुन्छन् ।तर, राजनीतिक नेतृत्वका लागि छठ घाटमा पुग्नु र त्यहाँका जनताको विश्वास जित्नु फरक विषय हुन् । मधेसका जनताले शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, रोजगारी, पूर्वाधार, उद्योग र सुशासनसँग जोडिएका अनेक अपेक्षा राखेका छन् । यी विषयमा ठोस योजना र कार्यान्वयनको प्रतिबद्धता नदेखाई पर्वका अवसरमा गरिने सहभागिताले मात्र राजनीतिक विश्वास निर्माण गर्न सक्दैन ।
रास्वपाका लागि संगठनात्मक विवाद समाधान र स्थानीय तहसम्म पार्टी संरचना विस्तार गर्नु चुनौती छ । कांग्रेसका लागि परम्परागत जनाधार जोगाउँदै बदलिँदो राजनीतिक अपेक्षालाई सम्बोधन गर्नु आवश्यक छ । उज्यालो नेपाल पार्टीका लागि विकास र समृद्धिको नारालाई व्यवहारिक राजनीतिक कार्यक्रमसँग जोड्नु चुनौतीपूर्ण छ । संवैधानिक पदमा रहेका राष्ट्रपति र सभामुखको सहभागिताले भने छठलाई राष्ट्रिय सांस्कृतिक पहिचानका रूपमा स्थापित गर्ने सन्देश दिएको छ ।यसरी हेर्दा यस वर्षको छठ धार्मिक अनुष्ठान र सांस्कृतिक उत्सवमा मात्र सीमित रहेन । शीर्ष नेताहरूका लागि यो मधेससँगको सम्बन्ध नवीकरण गर्ने, राजनीतिक उपस्थिति विस्तार गर्ने र आफ्नो सन्देश जनतासम्म पु¥याउने अवसर पनि बन्यो । तर, छठ घाटमा देखिएको राजनीतिक उपस्थितिको वास्तविक अर्थ आगामी दिनमा उनीहरूले मधेसका जनताका मुद्दालाई कति प्राथमिकता दिन्छन् र प्रतिबद्धता कार्यान्वयनमा कति सक्रिय हुन्छन् भन्ने कुराले निर्धारण गर्नेछ ।










