दमक, भदौ ४/
आज गाइजात्रा पर्वको दिन । यो पर्व विशेष गरी नेवारी समुदायले मनाउने गर्दछन् । जनैपूणर्िमाको भोलिपल्ट अर्थात भाद्र शुक्ल प्रतिपदाको दिन गाइजात्रा पर्दछ ।
यो पर्वमा मानिस गाइको रुपमा सजिइ जात्रा गर्ने भएकोले ‘गाइजात्रा’ भनिएको हो । नेवारी संस्कृतिमा यसलाई ‘सापारु’ भनिन्छ । ‘सा’ भन्नाले ‘गाई’ र ‘पारु’ भन्नाले ‘प्रतिपदा’ हुन्छ । यस पर्वमा नेवार समुदायमा पितृहरुको सम्झनामा गाईको रूप धारण गरी टोलटोल घुम्ने परम्परा छ । योसँगै ‘लाखे नाच’ समेत नाचिन्छ र भजन कीर्तन पनि गरिन्छ ।
पुत्रशोकले विहृवल भएकी आफ्नी रानीलाई शोकबाट भुलाउन राजा प्रताप मल्लबाट थालिएको साँस्कृतिक जात्रा यसरी परम्पराका रुपमा अघि बढेको इतिहास छ ।
काठमाडौँ उपत्यका सहित देशका विभिन्न स्थानमा मात्र नभई विदेशमा रहेका नेपालीहरुले पनि धुमधामका साथ यो पर्व मनाउने गर्दछन् । अर्थात यो नेपाली समाजको एक महत्वपूणर् पर्व हो ।
नेवार संस्कृतिबाट सुरू भएको जात्रा अहिले नेपाली समाजमा व्यङ्ग्य गर्ने अवसरको रूपमा समेत परिचित छ । गाईजात्राको सन्दर्भ पारेर हाँस्यव्यंग्य प्रहसन सहितका रमाइला कार्यक्रम आयोजना हुने गरेका छन् ।
गाइजात्राको महत्व र यसले साँस्कृतिक तथा सामाजिक क्षेत्रमा पार्ने प्रभावका सन्दर्भमा झापाको दमकमा सम्पन्न हुने गाईजात्रा व्यवस्थापनको मुख्य जिम्मेबारी सम्हाल्नु भएका एकजना अगुवासँग हामीले कुराकानी गरेका छौं । गाइजात्रा व्यवस्थापन समितिका संयोजक राजकुमार श्रेष्ठसँग उज्जालो खबरका कार्यकारी सम्पादक भूमिराज पराजुलीले गर्नुभएको संवाद यहाँ प्रस्तुत गरेका छौं ।
आफन्तको शोक भुलाउने परम्पराबाट आएको यो पर्व नेपाली संस्कृतिको एउटा महत्वपूणर् निधि हो । मानवीय संवेदनासँग जोडिएको यसखाले पर्वले मान्छेका मन कठोर बन्नबाट जोगाउन समेत मद्धत पुर्याउछ । हुन त देश अझैपनि अस्थिर राजनीतिको गाइजात्राबाट माथि उक्सिन सकेको छैन । यस्तो अवस्थामा हाम्रा यसप्रकारका मौलिक संस्कार जोगाउँदै समग्र मुलुकको अवस्था सुधार्न सुझाव दिने हिसावले पनि गाइजात्राले दर्विलो सन्देश दिदै जानु आवश्यक देखिन्छ ।
