काठमाडौं ,९ कार्तीक । पश्चिम एसिया (मध्यपूर्व) मा चर्किएको भूराजनीतिक तनावका कारण विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तीव्र गतिमा उकालो लागेको छ। सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बेन्चमार्क ‘ब्रेन्ट क्रुड’ प्रतिब्यारेल करिब ११५ अमेरिकी डलरमा कारोबार भएको छ, जुन ५२ साताकै उच्च विन्दु (११७.४१ डलर) नजिक हो। पछिल्लो एक सातामै यसको मूल्य ५ प्रतिशतभन्दा बढीले बढिसकेको छ भने अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट पनि प्रतिब्यारेल १०१ देखि १०२ डलर आसपास पुगेको छ। विश्व बजारमा इन्धन महँगिँदा पूर्ण रूपमा आयातमा निर्भर नेपालको अर्थतन्त्र, विदेशी मुद्रा सञ्चिति र उपभोक्ता मूल्यमा प्रत्यक्ष दबाब पर्ने देखिएको छ।
नेपालमा पर्न सक्ने बहुपक्षीय असर
पेट्रोलियम पदार्थको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य लामो समय उच्च रहेमा नेपाल आयल निगमको खरिद लागत बढ्नेछ, जसले आन्तरिक बजारमा इन्धनको भाउ बढाउन बाध्य पार्न सक्छ।इन्धन महँगिँदा ढुवानी तथा यातायात खर्च बढ्न गई खाद्यान्न, कृषि उत्पादन, औद्योगिक कच्चा पदार्थ तथा दैनिक उपभोग्य वस्तुको भाउ बढ्ने र समग्र मुद्रास्फीति ९महँगी० मा थप चाप पर्ने जोखिम रहन्छ। साथै, इन्धन आयातको भुक्तानीमा ठूलो रकम बाहिरिँदा देशको विदेशी मुद्रा सञ्चिति र चालु खातामा समेत नकारात्मक असर पर्न सक्छ।
यसको वास्तविक प्रभाव भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारको उतारचढाव कति समय टिक्छ, अमेरिकी डलरसँग नेपाली रुपैयाँको विनिमय दर कस्तो रहन्छ र आयल निगमले मूल्य समायोजन कसरी गर्छ भन्ने विषयमा निर्भर रहनेछ।
विश्व बजार किन अशान्त?
एनरिच मनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पोन्मुडी आरका अनुसार मध्यपूर्वको तनाव र आपूर्ति शृङ्खलामा अवरोध आउने त्रास नै कच्चा तेलको मूल्य बढ्नुको प्रमुख कारण हो। आक्रमण र द्वन्द्वका कारण त्यस क्षेत्रको दैनिक करिब ३० लाख ब्यारेल तेल प्रशोधन क्षमता प्रभावित भएको छ। यसैबीच, विश्वको समुद्री मार्गबाट हुने कच्चा तेल तथा तरल प्राकृतिक ग्यासको झन्डै २० देखि २५ प्रतिशत ढुवानी हुने रणनीतिक ‘होर्मुज जलमार्ग’ को सुरक्षालाई लिएर विश्वभर चिन्ता बढेको छ। साउदी अरबमा ऊर्जा पूर्वाधार लक्षित ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र आक्रमणको जोखिम बढेपछि अमेरिकाले त्यहाँ रहेका आफ्ना गैरआकस्मिक सरकारी कर्मचारी तथा परिवारलाई फिर्ता बोलाएको छ। आपूर्ति अवरोध तत्काल नहटे अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य अझै माथि जान सक्ने विश्लेषकहरूको चेतावनी छ।
